Dolina Aosty

 

 

 

 

 

Kuchnia

Położona w Alpach i stanowiąca najmniejszy spośród włoskich regionów Dolina Aosty graniczy z Francją i Szwajcarią, sąsiadami, którzy wywierają silny wpływ na kuchnię zamieszkującej ten region, francuskojęzycznej ludności. I choć Dolinę Aosty łączy wiele z Piemontem (przez długi czas należała administracyjnie do tego regionu jako jedna z prowincji), to potrawy jadane w tych alpejskich kotlinach mają swój własny charakter.

Wina 

Ten najmniejszy z regionów, wciśnięty w północno-zachodnie krańce Włoch i graniczący ze Szwajcarią i Francją, na uprawę winorośli może przeznaczyć tylko bardzo ograniczoną powierzchnię alpejskich stoków. Chociaż więc ilość wytwarzanego tu wina jest tu skromna, to nie sposób pomylić go z trunkami pochodzącymi z innych części Włoch bądź z krajów sąsiedzkich.

Kuchnia Doliny Aosty

Makaron i oliwa to elementy nowe w tej opartej na solidnych podstawach kuchni, której bazę stanowią sery i mięso, chleb ryżowy, ziemniaki, polenta, gnocchi, risotto oraz zupy. Z mleka krów wypasanych na alpejskich pastwiskach produkuje się tu wspaniałe masło i sery, takie jak toma, Robiola i przede wszystkim Fontina DOP, który pojawia się jako składnik wielu dań, choćby fondua, wyrabianego tu – tak jak w Piemoncie – z dodatkiem mleka. Znakiem DOP chroniony jest też Fromadzo, twardy ser krowi (czasami z niewielkim dodatkiem mleka owczego), wyrabiany tradycyjnie na tym terenie od XV wieku. Sery dodaje się też do polenty, risotto i gęstych zup, przygotowywanych na bazie warzyw, mięsa, ryżu i ziemniaków, z dodatkiem grzybów, kasztanów i migdałów.

Z mięs w Dolinie Aosty najczęściej jada się gulasz wołowy zwany carbonade i panierowane sznycle cielęce, czyli costolette. Tutejsi mieszkańcy gustują też w pstrągach, których nie brak w górskich potokach, oraz w dziczyźnie – popularne są tu kuropatwy, cietrzewie, zające, sarny, a także górskie kozice i koziorożce (na które jednak wolno polować tylko w ograniczonym zakresie). Z wyrobów wieprzowych najbardziej znane są: szynka o nazwie Jambon de Bosses, chroniona znakiem DOP, oraz słonina czyli Lardo z Arnad. Mocno przyprawiane i przyrządzane z dodatkiem krwi kiełbaski, zwane Bodin, oraz salami są przechowywane w smalcu wieprzowym. Mocetta to rzadko spotykana szynka z kozicy lub koziorożca. Lokalną ciekawostką jest teteun, solone i doprawiane ziołami krowie wymiona, które gotuje się sprasowane w specjalnych formach, a następnie kroi jak szynkę, na cieniutkie plasterki.

Alpejski klimat znakomicie wpływa na smak rosnących tu owoców, przede wszystkim jabłek i gruszek odmiany Martin Sec, które ugotowane w czerwonym winie, stanowią typowy dla tego regionu deser. Obszar ten słynie również z pachnącego górskiego miodu, ciasteczek migdałowych zwanych tegole i maślanych obwarzanków, czyli torcetti.

W ramach utworzonej tu apelacji Valle d’Aosta (po francusku Vallée d'Aoste) DOC wytwarza się 23 rodzaje i odmiany win. Jednak na rarytasy takie jak czerwone Torrette czy Enfer d'Arvier lub białe Muscat de Chambave i Blanc de Morgex (z najwyżej położonych winnic w kontynentalnej części Europy) trzeba polować lokalnie. Na zakończenie tradycyjnego posiłku podaje się caffé valdostana (kawę z dodatkiem czerwonego wina, grappy i skórki cytryny), serwowaną w specjalnym dzbanie, który biesiadnicy podają sobie z rąk do rąk, upijając po łyku z jednego z wielu dzióbków, znajdujących się w pokrywie naczynia.

Regionalne specjały

Mięsa i wędliny:

Valle d'Aosta Jambon de Bosses DOP

Valle d'Aosta Lard d'Arnad DOP

Sery:

Fontina DOP

Valle d'Aosta Fromadzo DOP

 

Wina Doliny Aosty

Obejmująca całą powierzchnię regionu apelacja DOC znana jako Valle d’Aosta lub Vallée d’Aoste, mieści szeroki wybór win, których nazwy podawane są zarówno po włosku, jak i francusku – w drugim urzędowym języku tego regionu. Są wśród nich czerwone wina Arnad-Montjovet, Chambave, Donnas, Enfer d’Arvier, Nus i Torrette. Apelacja obejmuje też białe wytrawne Morgex i La Salle, na które owoce dojrzewają w cieniu Mont Blanc, na najwyżej położonych stokach w kontynentalnej części Europy. Obok nich prawo do posługiwania się znakiem DOC mają też słodkie białe wina Chambave Moscato i Nus Malvoisie.

Valle d’Aosta DOC to także Bianco, Rosato i Rosso (również Novello) oraz osiem win odmianowych. Stosowane szczepy winorośli to mieszanka odmian piemonckich (Nebbiolo, Dolcetto, Moscato) i francuskich (Chardonnay, Pinot, Gamay), do której dołącza także germański Müller Thurgau. Jednak najbardziej intrygujące wina Doliny Aosty wyrabiane są z odmian lokalnych. Są wśród nich Petit Rouge z Enfer d’Arvier i Torrette, Blanc de Valdigne z Morgex i La Salle, Petite Arvine z białej odmiany tej nazwy, czerwone Vien de Nus i Malvoisie (jak się sądzi, mutacja Pinot Gris), z którego wytwarza się rzadkie deserowe wino białe Nus.

Trzy czwarte całej winiarskiej produkcji Doliny Aosty pochodzi z sześciu spółdzielni, zrzeszających 450 hodowców. To za ich sprawą jakość lokalnego wytwórstwa jest stale udoskonalana. W Dolinie Aosty nie produkuje się win IGT. Jednak niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z winem klasyfikowanym, czy nie, i tak zawsze najlepiej smakuje prosto z winnicy, gdzie powstało.

 

Apelacje regionalne:

DOC
Valle d'Aosta

 

Krajobraz


Aosta jest stolicą administracyjną i jednocześnie jedyną prowincją regionu Dolina Aosty, który zajmuje ostatnie, dwudzieste miejsce pośród włoskich regionów, jeśli chodzi o wielkość (3.264 km2) jak i liczbę ludności (120 tys.).